O Białymstoku

                Rezydencja Branickich

W Białymstoku jest kilka szlaków, którymi można wędrować:

1. Szlak rodu Branickich

2. Szlak różnych religii i narodowości.

3. Szlak białostockich fabrykantów

4. Szlak architektury drewnianej

5. Szlak języka Esperanto

Białystok powstał w XVII wieku. Jego specyficzna natura kształtowała się w klimacie współistnienia wielu narodowości, wyznań, kultur, obyczajów i tradycji. Miasto było /i nadal jest / miejscem ,gdzie spotykali się i żyli obok siebie Polacy, Białorusini, Żydzi, Niemcy, Rosjanie, Tatarzy, Ukraińcy i Romowie.

Ród Branickich herbu Gryf władał Białymstokiem już od trzech pokoleń, kiedy Jan Klemens Branicki, hetman wielki koronny, pojął za żonę siostrę króla Stanisława Augusta Poniatowskiego - Izabellę. 

Ta para nadała miastu charakter niepowtarzalny. Powstał wtedy nie tylko zespół pałacowo-ogrodowy. W mieście zostało powołane do życia szkolnictwo i służba zdrowia, wybudowano ratusz i pocztę, domy zajezdne, szpital, przytułek, remizę strażacką i pierwszy w Polsce teatr - była to założona w 1748 roku Białostocka Komedialnia. Za ich czasów powstało w Białymstoku wiele szkół - w tym Wojskowa Szkoła Inżynierii i Budownictwa i tzw. Szkoła Podwydziałowa podległa bezpośrednio Uniwersytetowi Wileńskiemu.

Katolicy mieszkali w Białymstoku od początków jego istnienia. Pod koniec XVIII wieku osiedliło się tu też wielu muzułmanów. A w dobie XIX-wiecznej industrializacji wraz z przemysłowcami pojawili się ewangelicy i zaczęli wznosić świątynie. Z kolei do wybuchu II wojny niemal połowę ludności stanowili Żydzi. A jeśli chodzi o prawosławnych to jest ich tu najwięcej w Polsce.

Białystok był też miastem fabrykanckim. Fabrykanci zaczęli się w nim pojawiać głównie dzięki postanowieniu kongresu wiedeńskiego w 1815 roku o utworzeniu Królestwa Polskiego. Kiedy po upadku powstania listopadowego w 1830 roku wprowadzono wysokie cła, a nawet zakaz eksportowania niektórych wyrobów wełnianych z Królestwa do Rosji, do Białegostoku zjechali się przemysłowcy. Oczywiście głównie Niemcy i Żydzi. Jako że Białystok należał wtedy do Imperium Rosyjskiego, był to doskonały sposób na ominięcie granicy i cła jednocześnie. 

Pozostały po tamtych czasach Fabryka Steina, Pałac Tryllinga, Fabryka Tytoniu Fajwla Janowskiego, Zakłady Nowika i osada fabryczna Hasbacha. W budynkach tych mieszczą się obecnie główne centra handlowe.

W dawnej posiadłości białostockiego fabrykanta Szmula Cytrona znajduje się siedziba Muzeum Historycznego. Jest tu makieta XVIII-wiecznego Białegostoku z czasów tuż po śmierci Jana Klemensa Branickiego. Jest tu także wiele pamiątek związanych z osadnictwem tatarskim na pograniczu polsko-litewsko-białoruskim. Po muzeum oprowadzał nas młody doktorant, niesamowicie wprost zafascynowany i zakochany w swoim mieście.

U podstaw dzisiejszej tożsamości Białegostoku leżała drewniana architektura. Do dzisiaj w dzielnicach Bojary oraz Chanajki można obejrzeć urocze drewniane domki.

W tym miescie urodził się i spędził dzieciństwo twórca języka Esperanto - Ludwik Zamenhoff.

W Białymstoku na potrzeby Izabeli Branickiej został wybudowany tzw Pałacyk Gościnny. Wieść niesie, że w pałacyku tym Izabela lubiła przyjmować gości, a szczególnie często spotykała się ze swoim nadwornym architektem Janem Sękowskim. Okolicznością łagodzącą był niewątpliwie fakt, że Izabela była o 42 lata młodsza od męża Jana Klemensa Branickiego.

Rezydencja Branickich czyli piękny barokowy pałac /zwany Wersalem Północy/ został niestety doszczętnie wypalony w roku 1944. Odbudowano ją i obecnie mieści się w niej Akademia Medyczna. Pałac otacza przepiękny park.

W Białymstoku oglądałam także z zachwytem rzeźby znajdujące się na dachu Pałacu Branickich. Szczególnie Dwie Gracje, umieszczone za fasadzie ogrodowej. Wyrzeźbił je po ukończeniu odbudowy pałacu mój ojciec Leon Machowski. 

PS. Był to urywek z mojej książki "Mój kraj nad Wisłą"

PS.2 Czy ktoś z Was mieszka w Białymstoku?