Pamięć tego zabytkowego cmentarza zaczyna się właściwie dopiero po roku 1945.Jego archiwum zostało bowiem niemal całkowicie zniszczone w czasie ostatniej wojny. Założony w roku 1792 roku i w dniu 31 maja poświęcony w obecności króla Stanisława Augusta Poniatowskiego i licznych kościelnych hierarchów Cmentarz Powązkowski od początku był cmentarzem "lubianym i popularnym". Grzebano tu zmarłych różnego stanu i proweniencji.
Kilka miesięcy po poświęceniu nekropolii Dominik Merlini zaprojektował kaplicę pod wezwaniem św. Karola Boromeusza. Do obecnej wielkości została rozbudowana według projektu Józefa Piusa Dziekońskiego. Ten wybitny architekt jest twórcą ponad stu pięćdziesięciu polskich kościołów, w tym wielu warszawskich. W podziemiach kościoła znajdują się bardzo głębokie katakumby.
Leżą tu: Hugo Kołłątaj, Stanisław Konarski, Wojciech Bogusławski, Jan Kiliński, Franciszek Bohomolec i cała plejada wybitnych przedstawicieli polskiego Oświecenia.
W pobliskiej Alei Zasłużonych w 1925 roku jako pierwszy pochowany został Władysław Reymont.
Cmentarz założono na obszarze dwóch hektarów, a obecnie zajmuje on około pięćdziesięciu. Już od dawna jest cmentarzem zamkniętym.
Na cmentarz prowadzi siedem bram. Najbardziej znana to brama św. Honoraty, ozdobiona dekoracyjnymi rzeźbami dłuta Leopolda Wasilkowskiego. Po prawej stronie bramy znajduje się tablica z następującymi słowami kardynała Stefana Wyszyńskiego: "Gdy gaśnie pamięć ludzka, dalej mówią kamienie"
W czasie działań wojennych w 1939 roku kościół św. Karola Boromeusza został uszkodzony. A w czasie Powstania Warszawskiego runął razem z miastem. Na cmentarzu odbywały się walki, ale piękne nagrobki o które roztrzaskiwały się kule ocaliły wielu walczących... Na cmentarzu rośnie wiele wiekowych drzew. W ich cieniu kryją się piękne, stare rzeźby nagrobne
Dzięki powołanemu przez Jerzego Waldorffa Komitetowi Ratowania Starych Powązek wiele rzeźb udało się uratować. Nadal są ratowane dzięki corocznym zbiórkom pieniędzy.
Cyprian Kamil Norwid tak pisał o rzeźbach nagrobnych: "A ludzie mówią i mówią uczenie że to nie łzy są, ale że kamienie..."
Na cmentarzu jest wiele duchów. Są jednak spokojne. Nie straszą, bo są u siebie.
Podobnie jak wielu mieszkańców Warszawy i ja często chodzę na Powązki do swoich duchów...
Zrobiło się Stokrotko refleksyjnie . Pozdrawiam, przy najbliższym pobycie w Stolicy i ja tam zajrzę :-) .
OdpowiedzUsuńKoniecznie Jardianie
UsuńNa Powązkach i nam bliskie duchy mieszkają...
OdpowiedzUsuńDobrze że pogoda w tym roku nie zrobiła brzydkiej niespodzianki.
Marek z dziewczynami
Pewnie ze dobrze Marku...
UsuńBardzo ciekawe informacje we właściwym czasie.
OdpowiedzUsuńDziękuję i pozdrawiam.
I ja dziękuję
UsuńMój dziadek był pochowany na Powązkach. Piszę był, bo ostatnio nie moglam namierzyć grobu, a szukałam w rejestrach online, będę chyba musiala skontaktować się z zarządem cmentarza.
OdpowiedzUsuńEwo na Cmentarzu zabytkowym jakim są Stare Powązki są nieco inne przepisy...
UsuńStare cmentarze, to skarbnica ciekawych opowieści i wielu zabytków.
OdpowiedzUsuńZwiedzanie Powązek, to jak zwiedzanie muzeum na powietrzu...
Masz rację Asiu.
UsuńCmentarze sa tak różnorodne.... W moim mieście są trzy, każdy ma pomniki słynnych osób, nawet ten najmłodszy, a kazdy jest inny.
OdpowiedzUsuńTak to jest...
UsuńPiękne są Powązki, prawda. A zanim powstał cmentarz - do insurekcji Kościuszkowskiej w 1794 roku - Powązki były urokliwą wsią, posiadłością księżnej Izabeli Czartoryskiej, miłośniczki sentymentalizmu. To mój konik 😉.
OdpowiedzUsuńMy też mamy swoje Małe Powązki - Stary Cmentarz przy ul. Targowej, który powstał tuż po Powązkach - dzieli je dosłownie kilka lat. Na pewno wiesz, który to 😃.
Oczywiście że wiem który to...
UsuńAle moje babcie i dziadkowie są
na cmentarzu w Staromiesciu...
Nastrojowo w okolicach 1 listopada.
OdpowiedzUsuńTo prawda.
UsuńJa z Pragi jestem to moi na Cmentarzu Bródnowskim leżą.
OdpowiedzUsuńTeż Mareczek
Nie może być inaczej...
UsuńMoja Mama leży na Powązkach, mimo że odeszła u mnie w górach. Tak sobie życzyła.... tam miała najbliższą rodzinę i chciała do niej wrócić. Tam jest też symboliczny grób mojego ciotecznego brata, który zginął w powstaniu. Bliska mi bardzo Babcia, Dziadek i prawie cała reszta rodziny spoczywa na cmentarzu Wolskim. Tata na cmentarzu dla zasłużonych w Gdyni Redłowie. Nie odwiedzam ich już od dawna. Mimo że ze względu na odległości jest to przecież niemozliwe wydają mi się samotni, opuszczeni.
OdpowiedzUsuńTo smutne Donko że tacy są samotni...
UsuńStokrotko moi bliscy na szczęście w mieście w którym mieszkam.
OdpowiedzUsuńEla
To dobrze Elu.
UsuńA ja miałam w Warszawie tylko 2 cmentarze do "obskoczenia" - Wojskowe Powązki, bo w pewnym momencie stały się cmentarzem ogólnodostępnym i jak powiedział mój dziadek " bardzo sympatycznym cmentarzem" a drugi to Cmentarz Służewiecki. Tu mam na cmentarz na tyle blisko,że dotąd pokonywałam tę odległość per pedes, ale w tym roku nie byłam (z uwagi na ten kręgosłup) i mam tam już wykupioną "kwaterę" - gdy umarł w 2019 roku mój mąż córka wykupiła tu grób 4-urnowy, więc już mam i dla siebie miejsce. Moja Babcia zawsze mówiła, że tak naprawdę to zupełnie obojętne gdzie kto pochowany- ważne by był stale w pamięci tych co jeszcze żyją i by tą pamięcią "zakażać" młodych.
OdpowiedzUsuńDziękuję Ci Aniu za komentarz.
UsuńOdwiedziłam Powązki i te Stare i te Wojskowe. Pomodliłam się przed tymi grobami.
OdpowiedzUsuńPozdrawiam:)*
To bardzo dobrze.
UsuńParadoksalnie, wśród tych wszystkich zmarłych można znaleźć więcej życia niż na niejednym współczesnym salonie, gdzie ludzie mają puls, ale z ciekawą myślą bywają już na bakier. Dobrze, że są jeszcze tacy, którzy ratują stare nagrobki, bo nasza narodowa pamięć i bez pomocy czasu miewa skłonności do zaawansowanej sklerozy. A duchów rzeczywiście nie ma się co bać - żywi potrafią narobić znacznie większego zamieszania.
OdpowiedzUsuńZgadzam się z każdym Twoim słowem.
UsuńPowiało nostalgią, ale listopad to przecież czas wyciszenia i wspominania... ( za niedługo przecież dopadnie nas świąteczna bieganina 🙃) a ja, wreszcie mam czas i mogłam sobie wczoraj pozwolić na samotny spacer , na zatrzymanie sie na dłużej, przy grobach najbliższych, ale i dalszych znajomych. Taka refleksja, nawet nie zauważyłam, że zrobiła się szaróweczka i trzeba było wracać.
OdpowiedzUsuńPięknie Alinko...
UsuńTak bardzo się cieszę że do mnie zaglądasz....
Bardzo nostalgicznie :)
OdpowiedzUsuńTaki czas...
UsuńCmentarz Powązkowski to jeden wielki pomnik! Wielokrotnie go odwiedzałem. W latach 60. XX wieku mieszkałem niedaleko, na ul. Syreny, ale i później tradycją stało się odwiedzanie Powązek 1 listopada. Pamiętam aktorów zbierających datki na renowację zabytkowych nagrobków. Między innymi spotkałem Jerzego Waldorffa, którego książkę The Rest is Silence: The Powązki Cemetery in Warsaw otrzymałem z Polski ponad 30 lat temu. Jest to jedna z najcenniejszych pozycji w moim księgozbiorze! Gorąco ją polecam!
OdpowiedzUsuńCzęsto pokazywałem tę bogato ilustrowaną książkę Kanadyjczykom, którzy nie są przyzwyczajeni do tego rodzaju cmentarzy. Większość tutejszych nekropolii jest niezmiernie skromna, a wiele grobów w ogóle nie ma nagrobków — są jedynie metalowe tabliczki umieszczone w ziemi (żeby łatwiej było kosić trawę 😁). Na tych cmentarzach, na których znajdują się nagrobki, obowiązuje zakaz pozostawiania świeczek i innych ozdób (co reguluje gruba książka z przepisami).
Nota bene, w Hawanie znajduje się słynny cmentarz „El Cementerio de Cristóbal Colón” (Cmentarz Krzysztofa Kolumba), który, podobnie jak Powązki, jest przepiękny i pełen historii.
Piszesz, że na cmentarzu jest wiele duchów, które nie straszą. Ale są też inne, bardzo złe „duchy”, o których istnieniu dowiedziałem się już w wieku pięciu czy sześciu lat. Podczas jednej z wizyt na cmentarzu zauważyliśmy, że niektóre stare groby są pootwierane i że przy użyciu latarki można by bez problemu zobaczyć ich wnętrze, a nawet do nich wejść. Akurat przechodził starszy pan — może pracownik cmentarza? — i wtedy po raz pierwszy usłyszałem określenie „hieny cmentarne” i dogłębne wyjaśnienia, czym się zajmują i w jaki sposób. Przykre…
Również na Powązkach po raz pierwszy dowiedziałem się, co oznacza słowo „zrehabilitowany”. Kilka grobów (prawdopodobnie symbolicznych, znajdujących się m.in. w Alei Zasłużonych lub podobnych alejach zarezerwowanych dla „towarzyszy”) miało podobne daty śmierci — przypadające na drugą połowę lat 30. XX wieku — a poniżej widniał napis: „zrehabilitowany w 1956 r.”. Tak więc Powązki były dla mnie również wczesną lekcją historii, o której raczej rząd starał się milczeć.
Serdecznie Ci dziękuję za wartościowy komentarz.
OdpowiedzUsuń1. Jeśli chodzi o "hieny cmentarne" to zdarzają się na kazdym cmentarzu i w każdym mieście.
2. Jeśli chodzi o tych "zrehabilitowanych" to byli oni na tych drugich Powązkach czyli Powązkach Wojskowych. Na Starych Powązkach o których piszę nie było pogrzebów osób których trzeba było potem "prześwietlać "
Bardzo Ci dziękuję i pozdrawiam!
Jack... powyższa odpowiedź była adresowana do Ciebie.
UsuńI pozdrawiam Stokrotkę sobotnio - 14 minut o poranku na zakupach, w tym była ... Stokrotka ;-) .
OdpowiedzUsuńOdwzajemniam pozdrowienia :-)
UsuńPani Stokrotko moja babcia bardzo lubi chodzić na Powązki
OdpowiedzUsuńKasia
I ja Kasiu lubię chodzić na ten cmentarz...
UsuńByłam na Powązkach tylko raz, dawno temu...
OdpowiedzUsuńPozdrawiam serdecznie jesienną nostalgią
Ismeno Cmentarz Powazkowski jest też galerią rzeźb cmentarnych...
Usuń