Do
dzisiaj historycy spierają się czy król Stanisław August
Poniatowski został porwany przez konfederatów barskich czy jedynie
upozorował swoje uprowadzenie aby zjednać sobie jak największą
liczbę zwolenników.
W 1771 roku Rzeczpospolita stała nad
przepaścią a jej obywatele podzielili się na dwa obozy:
zwolenników i przeciwników króla.
9
sierpnia 1770 roku konfederaci ogłosili interregnum czyli
bezkrólewie. Króla nazwali „intruzem, uzurpatorem i tyranem”.
Dokument z takim zapisem wręczył monarsze rotmistrz Stanisław
Strawiński kiedy król Stanisław August Poniatowski wychodził z
nabożeństwa odprawianego w kolegiacie św. Jana. Interregnum
zostało oficjalnie ogłoszone dopiero 2 października.
Nie
jest do końca pewne kto stał za uprowadzeniem króla. Historyk
Władysław Konopczyński wskazywał na marszałka konfederacji
litewskiej Michała Jana Paca oraz na podskarbiego wielkiego
koronnego Teodora Wessla.
Jednakże
twórcy artykułu „Moc królewskiej oracji: porwanie Stanisława
Augusta na obrazie ołtarza kościoła pw. św. Karola Boromeusza na
Powązkach” uważają, że: „za spiritus movens zamachu należy
uznać jednego z głównych dowódców opozycji Kazimierza
Pułaskiego”.
Późniejszy bohater walk o niepodległość Stanów
Zjednoczonych Ameryki planował przewieźć monarchę do twierdzy
konfederatów na Jasną Górę i zmusić do abdykacji.
W
tym celu Pułaski spotkał się uprzednio ze Strawińskim, który
opracowywał plan porwania władcy.
Pułaski
miał zalecić Strawińskiemu aby „nie goniono, jeśli król ma
pozostać przy życiu”.
Przygotowania
do porwania króla trwały niecałe dwa dni. 2 listopada 1771 r. do
Warszawy przyjechała grupa 26 konfederatów barskich pod wodzą
Stanisława Strawińskiego i Waldemara Łukawskiego.
Na narady
wybrali stajnię dominikanów na Nowym Mieście, przy ulicy Freta.
Strawiński dowiedział się, że król nie pojedzie tego dnia /3-go listopada/do
teatru tylko odwiedzi chorego wuja, kanclerza wielkiego koronnego
litewskiego Michała Fryderyka Czartoryskiego, który mieszkał –
jako kontraktowy, dożywotni użytkownik w pałacu przy ulicy
Miodowej /podówczas pałac Radziwiłłów, obecnie pałac Paca pod
numerem 15/.
Potem monarcha miał się udać na kolację do księżnej
Izabeli Czartoryskiej. Strawiński miał czekać na wyjazd króla u
zbiegu Miodowej i Koziej „a gdy powóz królewski o godzinie 18 ½
wieczorem z Zamku wyruszył, pospieszył do spiskowych, kazał jednym
wsiąść na koń, a innym pieszo rozstawić się po rogach ulic…..”
Do
ataku doszło gdy król opuścił pałac przy ulicy Miodowej.
„Jadący
przed karetą orszak wziął pierwszy oddział spiskowców na ront
kozacki i wezwał do ustąpienia się słowami „król jedzie”, a
w tej chwili gdy kareta królewska wjechała między pałace biskupa
krakowskiego i hetmana Branickiego, dwa inne oddziały pod wodzą
Łukawskiego i Kuźmy, wypadłwszy z ulicy Kapitulnej i Miodowej
otoczyły karetę”. Towarzyszący królowi służący uciekli,
dostępu do karety bronili jedynie dworzanie … jednak i oni zbiegli
poranieni. Do końca walczyli jedynie dwaj królewscy hajducy –
jeden z nich -Jerzy Henryk Butzau został zabity - a drugi ranny.
„Król otworzył drzwiczki powozu, wysiadł wraz z adiutantem i korzystając
z ciemności, przemknął się niepostrzeżony między oddziałem
spiskowców uciekając do pobliskiego kanclerskiego pałacu, którego
bramę zastał jednak zamkniętą. Kołatając do bramy zwrócił
uwagę spiskowych na siebie i został schwytany przez Łukawskiego"
Wśród
wzajemnego nawoływania jeden ze spiskowych nie wiedząc że ma przed
sobą króla, ciął go lekko pałaszem przez głowę, a Kużma
wystrzelił z pistoletu lecz chybił”.
Porywacze
z królem udali się na północ. Kiedy wszyscy przekroczyli granicę
miasta wyznaczoną przez okopy Lubomirskiego, koń na którym jechał
król – złamał nogę.
Monarcha spadł z wierzchowca gubiąc przy
tym kapelusz, płaszcz i but.
Poniatowskiemu dano nowego konia a
pachołek oddał królowi swoje ubranie.
Co
się działo dalej dokładnie nie wiadomo. Jest kilka opisów tego wydarzenia...
Porywacze
albo zaczęli błądzić, albo po prostu uciekli rozjeżdżając się
w różnych kierunkach. Z królem pozostał jedynie konfederat Jan Kuźma.
Według historyka i pamiętnikarza księdza Jędrzeja Kitowicza Kuźma
miał odprawić spiskowców aby zostać z królem sam na sam.
Czy
chcecie wiedzieć co było dalej???
/Tekst powstał na bazie artykułu Katarzyny Dzierzbickiej znajdującego się w numerze 11-12 miesięćznika Stolica z listopada/grudnia 2017 roku/










