Nazywała
się Helena Roj i pochodziła ze starego i utalentowanego zakopiańskiego rodu
Gąsieniców-Rojów. Ukończyła szkołę powszechną i słynną założoną w Zakopanem przez Helenę Modrzejewską Szkołę Koronczarską. Mając 18 lat napisała pierwsza sztukę pt:"Janosik". Zaraz potem zorganizowała zespół aktorski, który z tą sztuką dał ponad 100 przedstawień w całej Polsce.
W
1921 roku poznała w Warszawie pisarza Mieczysława Kozłowskiego,
znanego lepiej pod pseudonimem Rytard. I chociaż jej ojciec
przestrzegał ją mówiąc „Aniś Ty dla Pana, ani Pon dlo Tobie”
to w dniu 24 kwietnia 1923 roku w izbie starej chałupy na Rojach
odbyło się słynne wesele. Na weselu grała najlepsza muzyka
Podhala – na prymie sam mistrz Bartuś Obrochta, stryjeczny dziadek
panny młodej, na sekundzie dwaj jego synowie, a na basach Stanisław
Szczepaniak-Bańscorz. Drużba weselny i pierwszy tancerz Podhala
Wojciech Wawrytko śpiewał przed muzyką. Drugi drużba nie tańczył,
siedział pod ścianą zasłuchany w Bartusiowe granie. Był to Karol
Szymanowski. Z powodu tego wesela odłożył wyjazd do Darmstadu na
premierę swojej opery „Hagigh”.
Za
stołami siedzieli goście, bliżsi i dalsi krewni, sąsiedzi, stare góralskie
rody: Bachledy, Gąsienice, Krzeptowscy, Sobczaki, Stopki. I goście
niezwykli – ze świata. Siedzieli między Rojami a Krzeptowskimi:
pani Iza Kozłowska, matka pana młodego, znana aktorka scen
polskich, artyści Zofia i Karol Stryjeńscy, pisarz Jarosław
Iwaszkiewicz z żoną Anną, która na tę okazję włożyła
góralski strój, rzeźbiarz August Zamojski, muzykolodzy Adolf
Chybiński i Stanisław Mierczyński. Byli też: dyrektor Muzeum
Tatrzańskiego Juliusz Zborowski i redaktor „Skamandra”
Mieczysław Grydzewski, z Kozińca przyszedł Jan Gwalbert
Pawlikowski, w kącie rozsiadł się Witkacy, a obok niego jakiś
zagubiony Francuz, który nie wiadomo skąd się wziął.
Kolejni
tancerze wybiegali przed muzykę, wirowały kwieciste spódnice, góralski śpiew
niósł się het za potok o nazwie Cicha Woda i odbijał echem od
brzyzków Gubałówki. Panna młoda była w staroświeckim góralskim
ubraniu, pan młody we fraku. Para jak z „Wesela” Wyspiańskiego.
Goście też „z Wyspiańskiego”. Dymiły głowy od tańca i wódki,
chłopy chwytali za ciupagi i brali się do bitki, aż ojciec panny młodej wkroczył z
dubeltówką na środek izby…
O
weselu pięknej i utalentowanej Heleny Roj i Mieczysława Rytarda
rozpisywał się po trzech dniach Warszawski Kurier.
A
Jarosław Iwaszkiewicz pisał, że wesele to było „jednym barwnym
obrazem”,
Z
kolei Adolf Dygasiński tak zapamiętał tamtą weselną noc: „Nie
wiadomo było, czy patrzeć, czy słuchać. Jedno dopełniało
drugie. Czekaliśmy aż podłogi zawalą się pod uderzeniami
tanecznej burzy, aż się rozstąpią ściany. Jak oni tańczyli!!! W
jak pięknych formach. Nie na pokaz – z ochoty i namiętności
ujętej w nieskazitelnie piękne linie i ruchy”.
Rytardowie
zamieszkali w Zakopanem, za Strugiem, spędzali też sporo czasu w
Warszawie. Pod Tatrami prowadzili góralski teatr. Piękna i
utalentowana Helena współtworzyła libretto do „Harnasiów”
Szymanowskiego.
W
1925 roku wyjechali na Wystawę Sztuki Dekoracyjnej do Paryża. Razem
napisali trzy powieści: „Koleba na Hliniku” „Wilczur z
Prohyby” i „Na białej grani”. Helena zagrała główną rolę
w filmie „Dzień wielkiej przygody” Józefa Lejtesa w roku 1935.
Spełniły
się niestety słowa ojca Heleny i małżeństwo rozeszło się po kilku latach. Już po separacji piękna i utalentowana góralka
wydała obrazek sceniczny „Podhale” i poświęciła się wielu
dziedzinom sztuki a przede wszystkim malarstwu na szkle. Jej obrazki na szkle zdobią sale Muzeum Tatrzańskiego przy Krupówkach w Zakopanem.
Jej
syn Jan Gąsienica-Roj został znanym ratownikiem tatrzańskim.
Piękna
i utalentowana góralka od lipca 1955 roku spoczywa na Pęksów
Brzyzku w Zakopanem.
Głównym
źródłem informacji do w/w tekstu były dla mnie „Kroniki
Zakopiańskie” Macieja Krupy.